سواد مالی

به طور کلی ریسک‌ها به 2 دسته تقسیم می‌شوند:

ریسک‌های خالص: در این ریسک‌ها نتایج مورد انتظار، یک ضرر است. مانند خسارت ناشی از آتش سوزی، تصادفات رانندگی، سرقت و…

ریسک برد یا باخت: در این دسته از ریسک‌ها ممکن است ضرر کنید، ممکن است سود به دست آورید و یا ممکن است شرایط بدون تغییر بماند. سرمایه گذاری در بازار سهام، تصمیم یک مدیر در مورد راه‌اندازی خط تولید جدید و… نمونه‌هایی از این نوع ریسک به شمار می‌رود.
فواید مدیریت ریسک

مدیریت ریسک باعث می شود:

- برنامه ریزی‌ها، تصمیم‌گیری‌ها و اولویت بندی‌ها را بهبود ببخشید.

- منابع و سرمایه‌ها را کارآمدتر و موثرتر از گذشته به هر بخش اختصاص دهید.

- به شما امکان می‌دهد تا میزان اشتباهات را به حداقل برسانید.

- به شما کمک می‌کند تا طرح کسب و کار خود به موقع و با در نظر گرفتن میزان بودجه در دسترس، ارائه دهید.

مدیریت ریسک شامل 5 مرحله است که در این بخش به معرفی و شرح این مراحل می‌پردازیم. اما به خاطر داشته باشید که بسته به نوع پلتفرم کاری، ممکن است در این مراحل تغییراتی ایجاد شود.

در اولین گام، اهداف مهم و کلیدی کسب و کار خود را مشخص کنید. پیش از انجام معاملات تجاری، یک استراتژی تعیین کرده و از خودتان بپرسید «برای رسیدن به این اهداف چقدر باید ریسک کنید؟»

سعی کنید تمام حوادثی که ممکن است اثرات نامطلوب و منفی داشته باشند را پیدا کنید. در واقع مرحله شناسایی خطرات، به این معنی است که هنگام انجام معاملات، باید تمامی خطراتی که ممکن است پیش بیایند را در ذهن خود داشته باشید، تا در صورت بروز آنها، آمادگی لازم را داشته باشید و بتوانید عکس‌العمل مناسب نشان دهید.

اکنون زمان ارزیابی خطرات و شدت تاثیر آنهاست. سپس باید ریسک‌ها را به ترتیب اهمیت، اولویت بندی کنید و ببینید خطرات مورد انتظار تا چه اندازه بد و نامطلوب هستند و تا کجا حاضرید این ریسک‌ها را تحمل کنید؟

این مرحله شامل ارائه پاسخ و راه حل برای هر نوع ریسک، با در نظر گرفتن درجه اهمیت آن است. به این صورت مشخص می‌شود که در صورت وقوع یک اتفاق نامطلوب، چه اقداماتی باید انجام شود.

در پایان باید بر روی استراتژی تحقیق درباره مدیریت ریسک، نظارت کافی داشته باشید و کارایی آن را در واکنش به حوادث مورد بررسی قرار دهید. این مرحله نیازمند جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل مداوم اطلاعات است.

استقراض و اعتبار یکی دیگر از ارکان سواد مالی محسوب می شود. قرض گرفتن سابقه طولانی دارد. در طول تاریخ افراد برای تامین نیازهای خود و یا انجام سرمایه گذاری اقدام به قرض گرفتن می نمودند. در چند قرن اخیر این موضوع رسمیت پیدا کرد و موسساتی ایجاد شدند که اقدام به پرداخت وام و اعتبار به افراد متقاضی نمودند.امروزه وام گرفتن و استفاده از اعتبارات یکی از راههای تامین هزینه های زندگی و انجام سرمایه گذاری است و اگر فردی اعتقاد و باور به اخذ وام و دریافت اعتبار نداشته باشد نمی تواند پیشرفت زیادی در عرصه اقتصادی داشته باشد مگر آنکه بصورت ارثی صاحب سرمایه بالایی باشد.

از طرف دیگر موسسات رسمی فراوانی تحت عنوان بانک، موسسه مالی، صندوق اعتباری وجود دارند که اقدام به پرداخت وام و اعتبار به متقاضیان می کنند.این پرداخت ها هم تابع شرایط و ضوابط مختلفی است. بعنوان مثال برخی موسسات وام با سود های پایین برخی با سودهای بالا پرداخت می کنند. شناخت انواع وام و اعتبار و آگاهی از ضوابط و قوانین پرداختی آنها می تواند فرد را با این فرصت ها اشنا کند و امکان بهره برداری از آنها را برای افراد فراهم نماید. در این بخش به معرفی اشکال وام و اعتبار در سیستم مالی ایران می پردازیم.
انواع وام
در ایران موسسات پولی و اعتباری انواع مختلفی از وام را پرداخت می کنند. گرچه پرداخت پول و دریافت آن بصورت اقساط همراه با مقداری سود و کارمزد وجه مشترک تمام این وام ها است  ولی بین آنها تفاوت های مهمی نیز وجود دارد. این تفاوت ها در امر مقدار سود و کارمزد،طول مدت بازپرداخت، شرایط ضمانت و ... می باشد. در ادامه تلاش می کنیم ضمن اشاره به مهمترین آنها، شرایط دریافت و بازپرداخت شان را بصورت خلاصه تشریح کنیم.
1) وام های قرض الحسنه
این نوع وام در واقع ارزان ترین وامی است که از جانب بانک ها، موسسات و صندوق های اعتباری پرداخت می شود در سالهای اخیر دو بانک هم بصورت تخصصی ایجاد شده اند که تنها وام های قرض الحسنه پرداختمی کنند.این وام، وامی است بدون سود و با کارمزد 2 تا 4درصد که در انواع گوناگون به متقاضیان ارائه می شود. از انواع آن می توان به وام تامین ابزار کار، رونق تولید، ازدواج، کمک هزینه تحصیل، وام نیازهای ضروری مانند تعمیرات و خرید خانه اشاره کرد.
معمولا برای دریافت این وام نیاز به ارائه ضامن معتبر وجود دارد. علاوه بر آن در بعضی بانک ها مبلغ آن بر اساس کارکرد حساب شخص تعیین می گردد. بازپرداخت این وام ها اغلب کوتاه و میان مدت بوده که موارد میان مدت مربوط به وام های ازدواج و مشاغل می باشد.
2- وام های مربوط به مسکن
این نوع وام برای خرید، ساخت،تعمیرات و اجاره واحدهای مسکونی پرداخت می شود. وام جعاله یا تعمیرات مسکن، ساخت مسکن، خرید مسکن،  اجاره مسکن، وام مسکن فرزند سوم، وام مسکن اولی ها، وام مسکن روستایی و وام پس انداز مسکن جوانان از جمله وام های مرتبط با بخش مسکن می باشد. برای دریافت برخی از این وام نیاز به سپرده گذاری است و برخی نیازی به سپرده گذاری ندارد. باز پرداخت این نوع وام هم متنوع ولی اغلب بلندمدت می باشد. نرخ سود و کارمزد برخی از وام ها که از نوع قرض الحسنه است بسیار پایین ولی بقیه بسیار بالا می باشد. ضمانت دریافت این نوع وام یا بصورت اشخاص خاص یا تحت رهن بردن سند ساختمان می باشد
3- وام های تولیدی
این نوع وام به کسانی داده می شود که یا در دو بخش کشاورزی و صنعت دارای فعالیت هستند و یا قصد سرمایه گذاری در این دو بخش را دارند. معمولا اقساط این نوع وام ها بلندمدت است و سود و کارمزد آنها نیز بعلت تقبل بخشی از آن توسط دولت پایین می باشد. تسهیلات خرید ماشین آلات صنعتی و یا کشاورزی نمونه هایی از این نوع وام هستند که توسط بانک ها به متقاضیان با شرایط مختلف پرداخت می گردد.
4- وام های بخش خدمات
این نوع وام ها به کسانی پرداخت می شود که در بخش خدمات از جمله، فروشندگی، واردات و صادرات و تهیه و توزیع غذا،گردشگری و پذیرایی مشغول به فعالیت هستند. معمولا سود تسهیلات گردشگری و پذیرایی پایین ول سود تسهیلات سایر قسمت در بالاترین سطح سود قرار دارد. بازپرداخت این تسهیلات هم کوتاه، میان و بلند مدت می باشد. تسهیلات مربوط به بومگردی، تسهیلا واردات و صادرات، مضاربه از معروفترین این دسته از وام ها محسوب می گردد
5- سایر وام ها
علاوه بر وام های فوق بانک ها وام های دیگری نیز به متقاضیان پرداخت می کنند. وام خرید خودرو، وام فرض اقساطی لوازم خانگی و مرابحه نمونه هایی از این نوع تسهیلات محسوب می گردد و اغلب کارمندان و کارگزان متقاضی آن هستند. معمولا سود این نوع تسهیلات بالا بوده و با ضمانت اشخاص پرداخت می گردد. بازپرداخت آنها هم کوتاه یا بلندمدت می باشد 
کارت اعتباری
یک کارت اعتباری یا Credit Card، یک ابزار مالی است که توسط آن، شرکت یا بانک یک وام بر اساس اعتبار‌ی که نزد آن‌ها دارید، برایتان تدارک می‌بیند. با این کارت شما قادر هستید هر چیزی که می‌خواهید، چه یک محصول کوچک یا یک محصول گران قیمت را خریداری کنید. همانند وام‌های رایج، پس از دریافت آن شما موظف خواهید بود تا طبق شرایط بر اساس زمان و میزان مبلغ، هزینه را به صورت ماهانه بازپرداخت کنید. در ایران در چند سال اخیر این نوع اعتبار رونق پیدا کرده است و اغلب برای خرید تولیدات داخلی و از طریق قرارداد با واحدهای تولید داخلی انجام می گیرد.برای بازپرداخت قسطی ممکن است کمی سود نیز روی مبلغ محاسبه شود. با این حال برای کاربرانی که قصد خرید اقلام ضروری یا مورد نیاز خود را دارند،‌ یک کارت اعتباری که اجازه دهد هزینه را بعدا به صورت قسطی پرداخت کنند، یک ابزار مالی عالی است.
چک بعنوان تضمین خرید بلندمدت

 

-در یک اقتصاد تورمی، پس انداز در بلندمدت سوددهی خوبی برای صاحب خود ندارند. اما سرمایه گذاری می‌تواند در بلندمدت به سود فرد بینجامد. البته به شرط این که به خوبی و در جای مناسبی سرمایه گذاری شود.
فواید، مزایا و اهمیت پس انداز
پس انداز کردن فواید و مزایای فراوانی دارد از جمله:

1- کمک کردن در موارد اضطراری
شرایط اضطراری، همیشه غیر منتظره هستند؛ بنابراین هنگام وقوع، وجوه مورد نیاز معمولاً بخشی از بودجه عادی نیستند و بیشتر از چیزی هستند که فکر می کنید. اگر وضعیت اضطراری یک بیماری ناگهانی یا تصادف رانندگی باشد، این مشکل می تواند تشدید شود. پس انداز کردن می تواند کمک زیادی به وضعیت اضطراری کند.
2-پناهگاهی در هنگام از دست دادن ناگهانی شغل
از دست دادن شغل معمولاً آسیب زا و ناراحت کننده است. این موضوع می تواند یک خانواده را با یک بحران بزرگ روبرو کند. از این رو، پس انداز کردن می تواند یک پناهگاه در زمان از دست دادن ناگهانی شغل باشد. وقتیکه فرد کار خود را از دست می دهد، وام گرفتن بسیار دشوار است. بنابراین، کسانی که به اندازه کافی عاقلانه پس انداز نکرده اند، پس از دست دادن شغل به طور کامل صفر می شوند.
3-پرداخت بدهی ها 
- داشتن مقداری پس انداز می تواند به فرد کمک کند تا میزان بار بدهی خود را کاهش دهد.
- پس انداز می تواند به جای استفاده از کارت اعتباری، برای تأمین هزینه های خاص استفاده شود.
- پس انداز همچنین به فرد کمک می کند تا در صورت بروز شرایط اضطراری از گرفتن وام اضطراری جلوگیری کند و بدهی موجود را محدودتر کند.
4- داشتن آزادی مالی
پس انداز به فرد آرامش می دهد و به او کمک می کند تا از آزادی مالی برخوردار شود و در مواقع خاص، نگران مشکلات احتمالی نباشد. در واقع، آزادی مالی، به انسان رهایی می بخشد و آن را محدود نمی کند و اگر پس انداز داشته باشید، آزادی مالی خواهید داشت.
5-کمک مالی برای صاحب مسکن شدن، ازدواج و دریافت انواع وام
با پس انداز بخشی از درآمد خود می توان در بلندمدت صاحب مسکن شد؛ ازدواج کرد و انواع وام  برای سرمایه گذاری دریافت نمود.
راهبردهای پس انداز
راهبردهای پس انداز مجموعه تصمیمات و اقداماتی هستند که با اتخاذ و اجرای آنها می توان بخشی از درآمد خود را برای روزهای آینده پس انداز کرد. به نظر متخصصان حوزه عمومی مطلوب است هر فرد در حساب های خود رقمی معادل سه ما حقوق خود را پس انداز داشته باشد. این رقم را می توان با اتخاذ تصمیمات و اجرای اقدامات زیر طی حداکثر یک سال در زندگی شخصی ایجاد کرد. مهمترین راهکارهای پس انداز شخصی به شرح زیر است:
1- سپرده گذاری در بانک ها
به محض دریافت حقوق، بخشی از آن را در یک حساب ذخیره نمایید. این مبلغ را در حساب های جاری و نه مدت دار واریز نمایید. برای برخورداری از سود بیشتر وضعیت سوددهی بانک ها را بررسی نمایید و در بانک این مبلغ را واریز کنید که بیشترین سواد را پرداخت می نماید.
2- استفاده از تخفیفات خرید
فروشگاههای مجازی و حقیقی در  فروش های خود تخفیفاتی را در نظر می گیرند این امر در فروشگاههای اینترنتی و زنجیره ای بسیار متداول است این فروشگاهها را بشناسید و با مراجعه حضوری و خرید و یا خریدهای برخط در بخشی از هزینه های خود صرفه جویی کنید و مبلغ حاصله را پس انداز نمایید.بدیهی است انجام این کار با یک برنامه ریزی و انجام خرید در ابتدای ماه امکان پذیر است. بعنوان مثال می توانید نیازمندیهای ماهانه خانواده خود را در خوراک، وسایل بهداشتی و... برآورد کرده و آنها را در فروشگاههای مجازی و حقیقی با تخفیف خرید کنید.
3-تجدیدنظر در سبک زندگی
برحی افراد سبک زندگی نادرست و نامناسب با سطح درآمدی خود دارند. در سبک زندگی خود بیندیشید و موارد هزینه زا و قابل صرفه جویی را شناسایی کنید و در آنها تجدیدنظر کنید. بعنوان مثال بعضی افراد با درآمد پایین به تفریحات هفتگی و حضور در مراکز تفریحی عادت دارند که هزینه آن به مراتب بیشتر از هزینه های تفریحاتی همچون رفتن به مناظر طبیعی با تغذیه ساده و سالم دارد. این روش ها و سبک ها را شناسایی کنید و موارد غلط و هزینه زا را در زندگی خود حذف کنید و منافع حاصل را پس انداز نمایید
4-خاموش کردن تلویزیون
اغلب برنامه های تلویزیونی بویژه آگهی های بازرگانی مروج مصرف گرایی و افزاینده تمایل به خرید هستند. بنابراین بطور ناخودآگاه شما را ترغیب به خرید و مصرف زیاد کالاها و خدمات می کنند. یکی از راههای کاهش اثر این تبلیغات، دور کردن خود از تماشای این برنامه ها است. البته این به این معنا نیست که هرگز از برنامه های مفید تلویزیونی استفاده نکنید بلکه آگاهانه و هدفمند از آنها بهره ببرید و مواظب القائات منفی و مصرف گرایانه آنها باشید
5-فروش لوازم بدون استفاده
پول وسایلی که به دردتان نمی‌خورد را پس انداز یا سرمایه گذاری کنید. همه ما در انبار خانه‌هایمان وسایلی به درد نخور داریم که سال به دوازده ماه هم از آن استفاده نمی‌کنیم. به آنها نگاهی بیندازید. با این کار هم انبارتان خالی‌تر می‌شود و هم این وسایل دغدغه ذهنی شما نمی‌شودو از طرف دیگر درآمد حاصل از آن را می توانید پس انداز کنید
6- استفاده از قانون سی روز
بر اساس انی قانون هر خرید و نیازمند غیر اضطراری و غیر اساسی دارید را تا 30 روز به تاخیر بیندازید. اگر باز احساس نیاز ضروری کردید بعد از 30 روز آنرا تهیه نمایید.بدیهی است این کار چند منفعت می تواند داشته باشد و به افزایش پس انداز شما کمک می کند: اول اینکه خرید شما را از این ماه به ماه بعدی منتقل می کند و در این ماه توان پس انداز شما را افرایش می دهد. دوم ممکن است از اولویت خرید شما خارج شود و به ان نیازی نداشته باشید و سوم اینکه شرایط مطلوب تری برای خرید پیشروی شما قرار می گیرد
7- وقت خرید لیست خرید داشته و به آن متعهد باشید
از خریدهای اتفاقی و بدون برنامه به شدت پرهیز کنید و حتی اگر با دوستانتان برای خرید رفتید و به شما اصرار بر خرید کردند سعی کنید با این استدلال که خریدهایم را طبق برنامه انجام می دهم به انها جواب منفی بدهید. هر بار که به خرید می روید فهرستی از نیازمندیهای خود تهیه کرده و در همان چارچوب خرید نمایید. این لیست را  بدقت و در زمان فراغت شبانه روز تهیه کنید و در هنگان خرید هم به آن متعهد بمانید.
8- جایگزین کردن غذای خانگی با غذاهای بیرونی
بخش اصلی هزینه های ما صرف خوراک می شود. می توان با این راهبرد در آن صرفه جویی هایی داشته باشید. برخی افراد غذاهای خود را از بیرون تهیه می کنند. تهیه غذا از بیرون به معنی افزایش هزینه های خوراکی است. شما با خرید غذا از بیرون در حقیقت  هزینه های ساختمان، کارگری و... فروشنده را نیز پرداخت می کنید و از این طریق هزینه یک وعده غذایتان گاهی تا دو برابر افزایش می یابد. پس غذا را تا جایی ممکن در داخل خانه تهیه کنید و از این طریق در هزینه هایتان صرفه جویی کرده و مبلغ را پس انداز نمایید.
9-پرهیز از مصرف گرایی
برخی افراد با توجه به نوع تربیت خود و یا بر اثر القائات رسانه ها و اطرافیان میل شدید به مصرف کالا و خدمات دارند و این کار را برای چشم هم چشمی و یا بعنوان نمادی از روزآمد بودن خود انجام می دهند. بعنوان مثال ترجیح می دهند در هر مراسمی لباس نویی بپوشند و برای انجام این کار متحمل هزینه های مضاعفی می شوند و بخش زیادی از درآمد خود را صرف این کار می کنند. لازم است با تدبر در باورها و رفتارهای خود نسبت به اصلاح این رفتارها و باورها اقدام کنید و با اصلاح آن منافع حاصله را پس انداز نمایید
10- جایگزین کردن وسایل کم مصرف با وسایل پر مصرف
هزینه برق، گاز و... وسایل خانگی بخشی از هزینه های خانوار را تشکیل می دهد در هنگام تهیه و یا تعویض این وسایل به پرچسب انرژی آنها توجه داشته باشید و امکان انجام پس انداز بیشتر را برای خود فراهم نمایید
11- از فرمول 10درصد به 10درصد استفاده کنید
وقتی حقوق گرفتید با قاطعیت رقم آن را 10 درصد پایین تر در نظر بگیرید و به خود بگویید فرض می کنم 90درصد حقوق گرفته ام و با آن باید ماه را به اتمام برسانم. این 10درصد را حتما پس انداز کنید و در هزینه های جاری ماهانه  خود روی آن حساب باز نکنید.

2- تدوین اهداف مالی کوتاه، میان و بلندمدت اولیه
بعد از ارزیابی و تحلیل وضعیت گذشته و برجسته سازی واقعیت های مالی اهداف اولیه ای را در ابعاد کوتاه، میان و بلند مدت استخراج می کنیم.اولین گام این است که تعیین کنید چه چیزی برای شما بیش از همه اهمیت دارد. می‌خواهید با استفاده از پول‌تان به چه چیزی دست پیدا کنید؟ انجام این کار را می توانید با تکنیک بارش مغزی و همچنین مشاوره با افراد متخصص و زبده و نزدیکان انجا دهید و ماحصل این مرحله را که فهرستی از اهداف اولیه است را یاداشت کنید.
3- تحلیل هر یک از اهداف اولیه طبق معیارهای پنج گانه
بعد از استخراج اهداف با استفاده از اصول مورد بحث در مقدمه این مقاله به تحلیل اهداف استخراجی می پردازیم.در گام قبلی و با تکنیک بارش مغزی باید حداقل ۲۰ هدف انتخاب کنید تا پول خود را به یکی از آن اهداف اختصاص بدهید. در حقیقت عاقلانه نیست که به چند هدف در آن واحد توجه نشان بدهیم و ناامیدانه تلاش کنیم تا به برخی از آنها دست بیابیم. به جای این کار، بهتر است بر مبنای زمان و اهمیت هدف مورد نظر خود، سیستمی برای تحقق بخشیدن به آن هدف ایجاد کنیم.

ابتدا بر مبنای زمان، اهداف خود را دسته‌بندی کنید.

* اهداف کوتاه‌مدت ( ۱۲ماه یا کمتر)

* اهداف میان‌مدت (۱تا ۵ سال)

* اهداف بلندمدت (۵ سال به بالا)

پس از تقسیم‌بندی هر هدف بر مبنای زمان، باید اهمیت هریک از اهداف را در نظر بگیرید. اگر مانند بیشتر مردم، شغلی با درآمد متوسط دارید، بنابراین برای تأمین تمام اهداف‌تان به‌اندازه‌ی کافی پول ندارید. پس رتبه‌بندی اهداف‌تان برمبنای اهمیت نسبی آنها، کمک می‌کند تا بتوانید اهدافی مهم‌تر را اولویت‌بندی کنید.
در این مرحله به سبک و سنگین کردن اهداف استخراجی اولیه می پردازید. امکان تحقق هر یک از آنها را با توجه به فعالیت های گام نخست مورد ارزیابی قرار می دهید و از طرف دیگر اهمیت هر یک را بطور واضح مشخص می نمایید

4-تدوین اهداف مالی کوتاه، میان و بلندمدت نهایی
حال که اهداف را استخراج کرده اید و وزن و اولویت هر یک را تعیین نموده اید، در این گام درباره آنها تصمیم نهایی را اتخاذ کرده و اهداف مالی نهایی خود را تعیین نمایید. دوباره درباه ماهیت آنها بیندیشید و با کمک افراد خبره اهداف نهایی خود را در سطح کوتاه، میان و بلندمدت تعیین کنید. این فهرست نهایی را یاداشت کرده و برای عملیاتی کردن، آنها را در چشمرس دایمی خود قرار دهید.